Jesteś tutaj

Data dodania

wt., 29/05/2012 - 10:25

 

Pojęcie „źródeł prawa międzynarodowego” jest ostatnimi czasy poddawane pod wątpliwość, jako że termin ten jest bardzo niejasny i nieprecyzyjny. Jednakże, praktyka i nauka pokazują, że twórcy prawa międzynarodowego dalej posługują się tym  sformułowaniem. Profesor Symonides tłumacząc użycie tego pojęcia porównał prawo międzynarodowe do rzeki, która musi mieć swoje źródła z których wypływa.

Podział źródeł prawa międzynarodowego

Klasyfikacja źródeł prawa międzynarodowego od razu pokazuje dużą niejednoznaczność. Prawnicy dzielą je na materialne i formalne. Materialne źródła, inaczej nazywane wewnętrznymi, to pozaprawne bodźce do kształtowania prawa międzynarodowego, w zależności od nurtu prawniczego mogą być to wola czy potrzeba do takich działań. Natomiast formalne źródła do zewnętrzny efekt działania tych bodźców, a więc wszelkie materialne i prawne efekty działania podmiotów międzynarodowych. To właśnie formalnymi źródłami zajmuje się nauka prawa międzynarodowego. Zgodnie z art.38 statutu MTS mają one cztery podstawowe źródła, a mianowicie umowy międzynarodowe, zwyczaj międzynarodowy, ogólne zasady prawa oraz orzeczenia międzynarodowych trybunałów. Następnie dzielona są na główne i pomocnicze. Trzy pierwsze z wyżej wymienionych zaliczają się do głównych, a doktryna i orzeczenia uważane są za źródła pomocnicze.

Umowa międzynarodowa

Umowa międzynarodowa jest jednym z dwóch głównych źródeł prawa międzynarodowego. Zajęła ona miejsce głównego źródła prawa międzynarodowego  które wcześniej należało do zwyczaju, ale nie zastąpiła go całkowicie, tworząc system równoległego działania. Umowa międzynarodowa to zgodne oświadczenie dwu lub więcej podmiotów prawa międzynarodowego, mające skutki prawne. Przez umowę międzynarodową państwo wyraża swoją wolę na arenie międzynarodowej. Jedną z podstawowych zasad rządzących powstaniem i wykonaniem zobowiązań prawnych zaciągniętych przez umowę jest zasada dobrej wiary. W przypadku umowy, państwo musi wyrazić swoją wolę wyraźnie w umowie z innym podmiotem prawa międzynarodowego.

Zasady umów

Konwencja Wiedeńska z 1969 roku wymienia pięć głównych zasad umów międzynarodowych. Pierwszą z nich jest kwestia formy umowy. Musi być pisemna, a co za tym idzie, każda umowa zawarta w innej formie niż pisemna, nie jest klasyfikowana jako umowa międzynarodowa. Drugim aspektem umowy jest kwestia podmiotów uprawnionych do jej zawarcia. Konwencja jasno stwierdza, że jedynymi podmiotami legitymizowanymi do zawierania umów międzynarodowych są państwa. Nie zakazuje tym samym, zawierania umów o charakterze międzynarodowym innym ciałom, ale nie uznaje swojej jurysdykcji nad takowymi.

Kolejnym punktem jest kwestia nazwy. Konwencja zaznacza, że kwestia nazwy umowy jest całkowicie w gestii podmiotów ją zawierających. Jako synonim umowy międzynarodowej wymienia traktat, ale możliwości jest o wiele więcej. Twórcy Konwencji Wiedeńskiej zwrócili również uwagę na kwestię formy spisania umowy. Kiedyś za umowę międzynarodową uznawano jedynie porozumienie spisane na jednym dokumencie. Konwencja stwierdza, że umowa może być spisana w dowolnej ilości dokumentów, wymagając jedynie formy pisemnej. Oczywiście państwa-strony nie muszą stosować się do tego wymogu przy wzajemnych porozumieniach, ale umowy takie zwane są wtedy „dżentelmeńskimi”, ponieważ nie są one w żaden sposób sankcjonowane, a kwestia ich przestrzegania leży w gestii dobrych stosunków i wzajemnego poszanowania przez państwa-strony.

Ostatnim aspektem jest kwestia regulowania umowy przez prawo międzynarodowe. Państwo może zawierać szereg umów zagranicznych nie regulowanych przez prawo międzynarodowe, a dokładnie takich, których cel nie leży w zmianie stosunków z innym podmiotem międzynarodowym, a jedynie potrzebami takimi jak zakup nieruchomości mającej służyć jako budynek ambasady. W tym wypadku, umowa kupna tej nieruchomości nie będzie uważana za umowę międzynarodową i nie będzie objęta postanowieniami konwencji na co wskazuje orzecznictwo MTS. Kiedyś umowy były sporządzanie w łacinie, rozwój języka francuskiego doprowadził do zmiany i spisywania umów w języku dyplomacji. Obecnie najczęściej spisuje się umowy w dwóch językach, a więc językach państw-stron. Niekiedy jednak spisuje się umowę w trzecim języku, jeżeli języki kontrahentów są mało rozpowszechnione. Dokument spisany w tym języku decyduje w razie powstania sprzeczności.

Rola zwyczaju międzynarodowego

Zwyczaj międzynarodowy tracił na znaczeniu z upływem czasu. Jego rolę powoli zaczęły umowy międzynarodowe, ale zwyczaj nie zniknął całkowicie. Podstawą do uznania zwyczaju za obowiązujący są dwa aspekty. Pierwszy to stosowanie zwyczaju przez państwa, a drugi to przekonanie o zgodności z prawem tego działania. O ile kwestię braku sprzeczności zwyczaju z prawem łatwo wykazać, o tyle kwestia praktyki jest już o wiele bardziej złożona. Kontrowersyjną kwestią jest możliwość obowiązywania zwyczaju przy braku wyraźnej zgody na jego funkcjonowanie przez państwo. Inaczej niż przy umowie międzynarodowej, uznaje się, że państwo może w ramach „milczącej zgody” potwierdzić obowiązywanie zwyczaju. W przypadku praktyki, najważniejsze znaczenie ma rzeczywista działalność państwa, organizacji międzynarodowych czy innych organów takich jak sądy czy parlament.  Reguła ta nie może być stosowana jednostronnie skoro ma być uznana na arenie międzynarodowej. Powinna ona również znaleźć zastosowanie w dużej liczbie przypadków, aby potwierdzić swoje istnienie i wartość.

Ogólne zasady prawa

Statut MTS używa stwierdzenia „ogólne zasady prawa uznane przez narody cywilizowane”. Jest to bardzo kontrowersyjna kwestia i trudna do wyjaśnienia. Przy wyrokowaniu MTS nigdy nie oparł się wyłącznie na ogólnych zasadach prawa, traktując je jako środek pomocniczy do wyjaśniania i legitymizowania swoich decyzji. Pogląd, że ogólne zasady prawa to postanowienia wewnętrzne podmiotów międzynarodowych jest całkowicie absurdalny, gdyż ustawodawstwo wewnętrzne nie może być uznane za prawnie obowiązujące na arenie międzynarodowej.

Inne źródła prawa międzynarodowego

Statut MTS jako źródło pomocnicze wymienia orzecznictwo sądów międzynarodowych, ale istnieją również inne źródła, które mają swój wpływ na prawo międzynarodowe. Orzecznictwo sądów nigdy nie było bezpośrednim źródłem wyrokowania sądów międzynarodowych, ale zawsze wyroki w sprawach podobnych, były brane pod uwagę. Identycznie jest z doktryną, która bezpośrednio nigdy nie była podstawą wyrokowania MTS, ale to właśnie z niej biorą się pomysły na nowe kodyfikacje, czy przepisy które po zaakceptowaniu przez państwa stają się w innej formie źródłami prawa międzynarodowego. Również ustawodawstwo wewnętrzne jest taki źródłem pośrednim. Państwo jako podmiot międzynarodowy przenosi często rozwiązania ze swojego wewnętrznego systemu, na arenę międzynarodową.

Akty jednostronne państwa

Wspomniane wcześniej jednostronne akty państwa są niekiedy bardzo ważnym źródłem prawa międzynarodowego. O ile państwo przez zawieranie umów, może zaciągnąć jakieś zobowiązanie, tak akty jednostronne są bezpośrednim wyrazem woli państwa, zwykle mającym natychmiastowy skutek. Akty te to notyfikacja, uznanie, protest i zrzeczenie się. Obwarowane są one jednak konkretnymi zasadami.

Znaczenie źródeł

Kwestia źródeł prawa międzynarodowego wzbudza kontrowersje od wielu wieków. Jest to trudny temat, ze względu na specyficzny charakter prawa międzynarodowego, brak jednego suwerena i równość stron. Jednak próby klasyfikacji i stworzenia zwartego systemu źródeł są bardzo ważną kwestią harmonizacji i ujednolicania prawa międzynarodowego.

Copyright © 2011 stosunkimiedzynarodowe.pl. Projekt i realizacja: agencja interaktywna netturbina.pl.