Termin „stosunki międzynarodowe” został po raz pierwszy użyty przez J. Benthama w 1789 roku. Stosunki międzynarodowe (ang. international relations) swą pierwotną definicją obejmowały stosunki między suwerennymi państwami. Słowo „międzynarodowe” służyło określeniu prawa narodów. Teorie liberalne do podmiotów omawianej dziedziny zaliczają także przedsiębiorstwa, organizacje, społeczności międzynarodowe. Wyodrębnienie się osobnej gałęzi nauki poprzedziły refleksje historyków, politologów, myślicieli. Starano się znaleźć odpowiedzi na pytania dotyczące relacji międzypaństwowych, bezpieczeństwa, oraz kwestii społecznych. Stosunki międzynarodowe cechuje anarchia rozumiana jako brak scentralizowanej władzy, współpraca pomiędzy państwami oraz podobieństwo pełnionych funkcji.

Początek stosunków międzynarodowych jako dziedziny naukowej wiąże się z powołaniem jednostek naukowych w ośrodkach akademickich. Przede wszystkim była to katedra studiów  Polityki Międzynarodowej w University College of Wales w Aberystwyth w 1919 roku. Kolejne katedry powstały w Londynie i w Oksfordzie, a także Nowym Jorku – np. Royal Institute of International Affairs. W Europie był to Institut Universitaire des Hautes Etudes Internationales w Genewie. Stosunki międzynarodowe w teorii, jako przedmiot wykłada się przede wszystkim na uczelniach Stanów Zjednoczonych, ale również w Europie Zachodniej. W Polsce dominuje wciąż teoretyczne ujęcie stosunków międzynarodowych.

Kluczową kwestią dla wyodrębnienia się stosunków międzynarodowych jako nauki było przystąpienie Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej. Miała ona, paradoksalnie, przywrócić światowy pokój i doprowadzić do rozprzestrzeniania się idei demokracji. Wtedy też po raz pierwszy pojawiły się pojęcia bezpieczeństwa zbiorowego i rezygnacji z militaryzmu, stwarzając możliwość utworzenia się samodzielnej dyscypliny naukowej. Obecnie stosunki międzynarodowe jako nauka wymagają  znajomości podstawowych definicji takich jak, państwo, suwerenność, bezpieczeństwo i jego dylemat, realizm, liberalizm, anarchia itp., które stanowią płaszczyznę na jakiej porozumiewają się specjaliści na całym świecie. Poziom analizy dzieli się na trzy główne nurty: jednostki ludzkiej, państwa oraz systemu międzynarodowego. Natura człowieka warunkuje zachowania jednostki i grup społecznych, funkcjonowanie państwa determinuje jego polityka oraz system ekonomiczny, a system międzynarodowy to obszar na jakim poruszają się podmioty w relacjach międzynarodowych. Do prekursorów stosunków międzynarodowych należy zaliczyć Tukidydesa, autora „Wojny  peloponeskiej”. Jest to studium konfliktu zbrojnego, zapis prowadzonych działań, ich skutków. Tukidydes przekonywał, że u podstaw naszych zachowań leży natura ludzka. Innym wybitnym przedstawicielem realizmu jest N. Machiavelli. Poziom analizy opierał on na naturze i jednostce ludzkiej. Podkreślał wagę racji stanu, istnienia państwa jako dobra najwyższego. W poglądach T. Hobbesa wyróżnia się idea koniecznego do stworzenia bezpiecznego państwa, co rodzi z kolei dylemat bezpieczeństwa poprzez zagrożenie dla bezpieczeństwa innych państw. Przedstawicielem liberalizmu jest I. Kant i jego teoria wiecznego pokoju, możliwość utworzenia federacji państw. John Locke uważał natomiast, że państwo jest gwarantem praw i interesów, przy jednoczesnym przestrzeganiu prawa międzynarodowego. Pierwszą pracą traktującą ściśle o relacjach międzynarodowych jest „The Twenty Year’s Crisis 1919-1939” z 1939 roku autorstwa E.H. Carra. Pojawiła się w niej krytyka idealizmu nazywanego przez autora utopizmem. Carr negował istnienie koncepcji harmonii interesów A. Smitha, dopuszczał istnienie podwójnych standardów dla jednostki i państwa. Przełomem była praca H. Morgenthaua –„Politics Among Nations” z 1948 roku. Autor opisywał świat jako pole walki pomiędzy nurtem realizmu, a liberalizmu, między interesem jednostki, a dążeniami państwa. Morgenthau stworzył sześć zasad dotyczących polityki, potrzeby kontroli dążeń politycznych, konieczności działania dla dobra państwa. Paradygmat realistyczny pozostaje najbardziej znaczącym w dziedzinie teorii stosunków międzynarodowych.

Stosunki międzynarodowe czerpią z podstaw jakimi są historia, prawo, filozofia, a w miarę postępu globalizacji tematyka pogłębiła się o ekonomię, relacje społeczne, gospodarcze, komunikację międzynarodową. Zmieniająca się rzeczywistość znajduje odbicie w teoretycznym podejściu do  relacji międzynarodowych. Jest to widoczne w tzw. „wielkich debatach”. Pierwsza wielka debata odbywała się w latach 1930-1950 między realizmem a idealizmem. Realiści za podmiot stosunków międzynarodowych uważali suwerenne państwa, idealiści zaś podkreślali znaczenie jednostki ludzkiej jako istoty z natury dobrej. W idealizmie wyraźnie zaznacza się rola współpracy, podczas gdy zwolennicy koncepcji realistycznej uważają relacje z innymi państwami jako konieczne. Największe znaczenie ma według nich siła, egoizm, świat realny. Debata między zwolennikami teorii władzy, a zwolennikami teorii opozycji zakończyła się zwycięstwem realistów. Druga debata toczona była w latach 50. ubiegłego wieku pomiędzy tradycjonalizmem, a behawioryzmem. Behawioryści podkreślali znaczenie nauki i nieograniczonych możliwości poznania, podczas gdy tradycjonalizm stawiał na podejście historyczne i  empiryzm. Behawioralizm za cel stawiał stworzenie teorii, np. wojny, tak aby w przyszłości możliwe było jej uniknięcie. Tradycjonalizm w swym założeniu dopasowywał się do rzeczywistości, starając się odkryć prawidłowości historyczne. Wewnętrzna debata między neorealizmem, a neoliberalizmem odbyła się w latach 1985-1995. Wspólnym mianownikiem obu teorii było założenie, że państwa cechuje racjonalizm i anarchia (w odniesieniu do stosunków międzypaństwowych). Klasyczne wizje realizmu i liberalizmu podlegały przemianom. W latach 80. realizm przyjął bardziej naukowe podejście, przyjmując miano neorealizmu, czy też realizmu strukturalnego. Neoliberalizm zaś skupia się na znaczeniu instytucji. Neorealiści podkreślali znaczenie państwa, siły i bezpieczeństwa militarnego. Neoliberaliści koncentrują się na możliwości realizacji wielu celów poprzez współpracę, ale także i konflikt (choć nie uważają siły militarnej za czynnik najważniejszy). Ponieważ debata neorealistów z neoliberalistami uznana była za wewnątrzparadygmatyczną, dyskusja pomiędzy pozytywizmem, a postpozytywizmem określana jest mianem trzeciej wielkiej debaty. Pozytywizm opierał się na założeniach naukowych i stosowaniu nauk przyrodniczych w interpretacji relacji międzynarodowych. Cechy postpozytywizmu natomiast to zrozumienie, subiektywizm, idealizm. W odróżnieniu od poprzednich debata toczy się na poziomie programów badawczych.

Obecnie stosunki międzynarodowe jako dziedzina naukowa podlegają wpływom nauk politycznych i społecznych. Pole badawcze stale zwiększa się obejmując relacje między państwami, zagadnienia związane z globalizacją, bezpieczeństwem międzynarodowym, współzależnością. W przeciwieństwie do innych gałęzi nauki stosunki międzynarodowe podlegają ciągłej weryfikacji, zasługując tym w pełni na zdobytą samodzielność. Jako dynamicznie rozwijająca się dziedzina stanowią ogromne możliwości rozwoju naukowego.