Autor:
Data dodania
Podczas pierwszej wojny światowej Iran stał się podległy protektoratowi brytyjskiemu, co wywołało nie tylko niezadowolenie społeczeństwa, ale również Stanów Zjednoczonych i Francji. Bezczynność wobec tej sytuacji i buntownicze nastroje, doprowadziły w 1921 r. do zamachu stanu. Rewolta utorowała drogę dowódcy brygad kozackich Rezy Chanowi, który głosił reformy o odcięciu Persji od zewnętrznych kontroli, pobudzeniu handlu czy zwiększeniu efektywności aparatu państwowego. Zabezpieczyło to jego interesy, zagwarantowało poparcie parlamentu i wyniosło na stanowisko premiera, aby dwa lata później mógł zdetronizować szacha i założyć nową dynastę Pahlawich. W okresie świetności Rezy Chana wprowadzono szereg reform gospodarczych i społecznych, jednak szach sympatyzował z nazistowską ideologią, rozpoczynając okres umacniania w regionie niemieckich wpływów politycznych i wojskowych. W wyniku hitlerowskich działań podczas II wojny światowej Brytyjczycy i Rosjanie wystąpili do irańskiego rządu z żądaniem wydalenia Niemców. Strach przed polityczną porażką doprowadziła do abdykacji Rezy na rzecz syna Mohammada Rezy Pahlawiego. Chcąc wykorzystać sytuację i sprzymierzyć się z Wielką Brytanią i ZSRR, młody szach wypowiedział Niemcom wojnę. Mimo, iż były to działania pożądane w świecie zachodnim to II wojna światowa i czas po jej zakończeniu był okresem destabilizacji i niepokoju.
W latach 50. do głosu doszedł Front Narodowy w rezultacie czego fotel premiera objął Mohammad Mosaddeq, którego decyzje opierały się na nacjonalizacji państwowych zasobów energetycznych i osłabieniu szachowskiej władzy. W związku z tym, że ikoną obecności Brytyjczyków w tym czasie w Iranie było konsorcjum Anglo-Iranian Oil Company wraz ze swoimi korzystnymi koncesjami na eksploatację ropy naftowej, wybuchł konflikt o warunki działalności AIOC oraz obawy Zachodu o niestabilną sytuację w Iranie. Przyczyniło się to do opracowania „operacji AJAX”. Głównym wykonawcą akcji były Stany Zjednoczone. Eisenhower wydał zezwolenie CIA na obalenie ówczesnego rządu irańskiego i przywrócenie proamerykańskiej polityki Pahlawich. Z punktu widzenia politycznego, taki obrót sprawy był niewątpliwym sukcesem. Jednak w swoich ekspansywnych działaniach żadna ze stron nie doceniła zdolności organizacyjnych opozycji wobec reżimu Pahlawiego.
Strach, który się zrodził u szacha po doświadczeniach z Mosaddeqiem, był motorem do jego bezwzględnej walki z opozycją. Wprowadzono szereg reform mających na celu tłumić powstania oraz przejawy niechęci do władzy. Represje tj. aresztowania, tortury i przekupywanie opozycyjnych studentów, proponując im państwowe miejsca pracy były na porządku dziennym. Jednak prawdziwą grozę wprowadziły wewnętrzne służby bezpieczeństwa, powstałe w 1957 r. noszące skrótową nazwę SAWAK. Był to jeden z ośmiu instrumentów policyjnych, zajmujący się zbieraniem informacji i wykrywaniem szpiegostwa. W praktyce była to organizacja trudniąca się aresztowaniami i zastraszaniem. Los chciał, że w latach 60. nowym premierem został A. Alam, który przekonał szacha do budowania zaufania wśród społeczeństwa. Efektem tych wysiłków była przyjęta w 1963 r. reforma, nazywana „białą rewolucją”. Był to kolejny polityczny sukces szacha, szkoda tylko, że doceniony wyłącznie zagranicą. Świat zachodni z podziwem patrzył na dokonania Rezy Pahlawiego, czego dowodem był wzrost PNB Iranu. Jednak w kraju, wniosek był jeden: na wzroście gospodarczym korzystają tylko osoby majętne, bowiem nie wprowadzano zmian strukturalnych, a jedynie podwalinę pod kapitalistyczne zarządzanie rolnictwem.
Prawie każde przedsięwzięcie szacha spotykało opór społeczeństwa. Pogoń za sukcesem finansowym oraz zachodnie wzorce kulturowe nie były wpisane w irański obszar światopoglądowy. Mimo groźby represji, społeczeństwo skierowało się w stronę fundamentalizmu islamskiego. W 1977 r. w Iranie pojawiły się takie zjawiska jak inflacja, dysproporcja w dochodach, przeludnienie miast, brak wolności politycznej, niekorzystna polityka dla klasy bazarowej, która w latach późniejszych wywarła duży wpływ na przebieg rewolucji, a tym samym obalenie szacha. Podkreślano wciąż, że jeszcze trochę i Iran stanie się „Wielką Cywilizacją”. Lecz program przyśpieszonej modernizacji kraju nie miał prawa bytu. Plany gospodarcze nie były realizowane, a społeczeństwo wierne tradycji islamskiej stawiało coraz większy opór. Nawet osoby wierne wcześniej zachodnim wzorcom zaczęły się zwracać ku islamowi. Szach według obywateli Iranu prowadził politykę zbyt amerykańską, a co za tym idzie zbyt demoralizującą. Fala niezadowolenia, którą podsycał Chomeini swoimi sloganami „szach musi odejść” doprowadziła w rezultacie do ucieczki Rezy z kraju w 1979 r. Mimo, iż do końca swoich dni powtarzał on dobrą wolę w swych działaniach, nie dane mu było wrócić do kraju. Zmarł w Egipcie w 1980 r. Cennym reportażem ukazującym reakcje społeczne na tle wydarzeń politycznych w Iranie jest „Szachinszach” Ryszarda Kapuścińskiego. Obraz irańskiej rzeczywistości, wprowadza nas w atmosferę buntu społeczeństwa i bezradności władz monarszych.
Mohammad Reza Pahlawi był trzykrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z córką króla Egiptu, Fawzią bint Fuad urodziła się córka Shahnaz Pahlawi. Drugie małżeństwo z Sorayą Esfandiary Bahtiari zostało rozwiązane z powodu braku potomstwa. Trzecia żona Farah Diba urodziła czworo dzieci: Cyrusa Rezę, Farahnaz Pahlawi, Ali Rezę oraz Leilę Pahlawi.
Szachbanu Farah Diba wzięła na siebie odpowiedzialność za ochronę zdrowa, środowiska oraz praw obywatelskich. Stała się patronem 24 teherańskich organizacji oświatowych, kulturalnych i charytatywnych. Aktualnie Farah udziela pomocy w ramach UNESCO skupiając swoją uwagę na Programie Edukacyjnym dla Dzieci w Potrzebie. Na wniosek dzieci została Kawalerem Orderu Uśmiechu. Na podkreślenie zasługuje również fakt, iż szachbanu jest nie tylko kobietą o gołębim sercu ale również szanowanym naukowcem. Uniwersytet Warszawski przyznał jej w 1977 r. tytuł doktora honoris causa w dziedzinie historii sztuki.
Cyrus Reza Pahlawi po upadku monarchii, został absolwentem nauk politycznych na Uniwersytecie Południowej Kalifornii. Po śmierci Mohammada Rezy Pahlawiego księżę Reza II ogłosił się Szachinszachem Iranu. Do dnia dzisiejszego podejmuje działania na arenie międzynarodowej w sprawach swojego kraju, zwłaszcza wygnanej ludności irańskiej. Cyrus Reza znany jest jako gorliwy zwolennik zasad wolności, demokracji i praw człowieka dla swoich rodaków. Obecnie Reza II wraz z żoną Jasmine Etemat Amini oraz trzema córkami: Noor, Imam i Farah mieszkają w Waszyngtonie, skąd działają na rzecz demokratycznego ruchu w Iranie.
Farahnaz Pahlawi miała stosunkowo zawiłą ścieżkę edukacyjną. Studia w Kairze, Connecticut, Vermont i ostatecznie w Nowym Jorku, przyniosły tytuł licencjata z zakresu pracy społecznej. Studia magisterskie ukończyła w 1990 r. w dziedzinie psychologii dziecięcej na Uniwersytecie Columbia. Ze względu na nazwisko rodowe, wszelkie próby zatrudnienia się w międzynarodowych organizacjach, jak np. UNICEF kończyły się fiaskiem. Aktualnie pracuje w szpitalu, opiekując się chorymi dziećmi i osobami starszymi.
Ali-Reza Pahlawi studiował etnomuzykologię na Uniwersytecie w Princeton. Jako absolwent prowadził również badania w zakresie starożytnego Iranu na Uniwersytecie Columbia. Dodatkowo ukończył studia podyplomowe na Uniwersytecie Harwardzkim z zakresu starożytnej filozofii Iranu. Ali Reza Pahlawi miał 44 lata kiedy odebrał sobie życie w swoim apartamencie w Bostonie. Jego śmierć przyniosła falę spekulacji wśród zwolenników monarchii. Cień podejrzenia padł również w kierunku irańskiego wywiadu, który na rozkaz nowego reżimu miał zneutralizować elementy „wywrotowe”.
Leila Pahlawi uzyskała w 1992 r. wykształcenie z literatury porównawczej na Uniwersytecie Browna. Jednak ta spektakularna modelka projektanta Valentino miała niekończące się kłopoty finansowe, ciężką depresję, przewlekle niską samoocenę oraz zaburzenia żywienia. Zmarła w 2001 r. w jednym z londyńskich hoteli. Miała wtedy 31 lat. Przyczyną śmierci był koktajl leków na receptę i kokainy.
Copyright © 2011 stosunkimiedzynarodowe.pl. Projekt i realizacja: agencja interaktywna netturbina.pl.


Wykop
Blip
Sledzik