Jesteś tutaj

Data dodania

śr., 17/04/2013 - 14:29

Miloš Zeman (urodzony 28.października 1944 roku w Kolinie)- pierwszy w historii prezydent Republiki Czeskiej, który 26.stycznia 2013 roku został w drugiej turze wybrany  głową państwa dzięki wygranej w wyborach bezpośrednich. Były premier, przewodniczący Izby Poselskiej, przewodniczący Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (ČSSD). Syn urzędnika pocztowego i nauczycielki, którzy wkrótce po narodzeniu przyszłego polityka rozwiedli się, w wyniku czego opiekowała się nim jedynie matka.

 

Jego kontrowersyjny życiorys był wzbogacany systematycznie - po jednym z referatów o pierwszym międzywojennym prezydencie Tomaszu Garrigue Masaryku wygłoszonym w szkole średniej (1959-1963), władze komunistyczne zablokowały mu dalszy rozwój naukowy w wyższej szkole. W roku 1968 wstąpił do Komunistycznej Partii Czechosłowacji, z której został usunięty dwa lata później za odmienne poglądy, a konkretnie za artykuł prasowy porównujący komunizm z faszyzmem. To wydarzenie zadecydowało o jego postawie na kolejne dziesięciolecia. Zeman stał się opozycjonistą  wobec reżimu (należy pamiętać jednak, iż w  Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej  nie funkcjonowała tak silna opozycja, jak chociażby w PRL, czego dowodem jest również fakt, iż główny ruch opozycyjny Karta 77 miał charakter intelektualny, a nie polityczny), choć nie uczestniczył w działaniach dysydenckich. Jak sam pisał, nigdy nie zaproponowano mu podpisania i współpracy w ramach Karty 77. Uczestniczył w pamiętnych wydarzeniach „aksamitnej rewolucji” rozpoczętej 17.listopada 1989 roku, która dała początek demokratyzacji kraju.

 

Pierwsze lata w demokratycznej Czechosłowacji

 

Zeman wstąpił do powstałego 19.listopada 1989 ruchu społecznego Forum Obywatelskie (OF), skupionego wokół Vaclava Havla, a składającego się z przedstawicieli wielu różnych, często odmiennych opcji politycznych. Właśnie dzięki temu podmiotowi został wybrany posłem Zgromadzenia Federalnego (Parlament obu federacji Czechosłowacji, oprócz którego działały również władze legislacyjne na poziomach narodowych - rady narodowe) w pierwszych, plebiscytarnych wyborach w 1990 roku skupionych wokół osi konfliktu komunizm - antykomunizm (rządzący - opozycja). W tej izbie osiągnął już znaczące pozycje polityczne: przewodniczącego parlamentarnej komisji budżetowej oraz  członka prezydium izby (był jednym z przewodniczących). Po naturalnym rozpadzie OF na wiele partii politycznych, w 1992 roku Zeman wstąpił do  ČSSD i powtórzył swój sukces wyborczy sprzed dwóch lat.

 

„Era Zemana”

 

W 1993 roku na zjeździe w Hradec Kralove po niepowodzeniu partii w ostatnich wyborach został on mianowany przewodniczącym socjaldemokratów. W ten sposób rozpoczął się w historii lewicowego ugrupowania okres zwany „Erą Zemana”, trwający nieprzerwanie do 2001 roku. Miało to związek również z kreowaną przez ugrupowanie polityką  nowej twarzy, ponieważ dotychczas społeczeństwo kojarzyło ich  z reżimem komunistycznym, co odbijało się niekorzystnie na wynikach. Już dwa miesiące po zmianach w kierownictwie socjaldemokratów ich notowania wzrosły z 7% do 14%. Zeman na szczycie partyjnej hierarchii był nie tylko charyzmatycznym, wyrazistym działaczem, ale również miał znaczenie symboliczne: odcięcie stronnictwa od komunistycznej przeszłości dzięki człowiekowi z rodowodem z opozycyjnego Forum Obywatelskiego. Działalność w  ČSSD wyniosła go na wierzchołek kariery, a on sam doprowadził socjaldemokratów do poziomu partii dominującej obok Obywatelskiej Partii Demokratycznej (obok ODS) w systemie partyjnym Republiki Czeskiej. Przez cały okres przewodnictwa w tym ugrupowaniu o historycznych korzeniach  nie przestał wzbudzać mieszanych uczuć za sprawą swoich kontrowersyjnych ruchów. Wpierw po wyborach w 1996 roku będąc w opozycji, na mocy umowy tolerancyjnej z Vaclavem Klausem z ODS zapewnił wotum nieufności mniejszościowej koalicji centroprawicowej, by w zamian otrzymać fotel przewodniczącego Izby. Dwa lata później, w 1998 roku po przedwczesnych wyborach, gdy po raz 1.w historii suwerennej Republiki Czeskiej jego lewicowa partia wygrała rywalizację, został przewodniczącym rządu (pamiętajmy, że w kraju południowych sąsiadów Polski stosuje się taką nomenklaturę, zamiast pojęcia premier; przewodniczący rządu = czes. předseda vlády) i ponownie zaszokował, podpisując ze swoim odwiecznym wrogiem ODS  dokument zwany: Umowa o wytworzenie stabilnego środowiska politycznego w Republice Czeskiej, zwana w skrócie umową opozycyjną. Można uznać to wydarzenie za zawarcie cichej koalicji parlamentarnej (w literaturze można spotkać również pojęcie cichej wielkiej koalicji: „cicha”, ponieważ nieoficjalna, „wielka”, ponieważ obie partie były w tym czasie w posiadaniu 2/3 wszystkich mandatów w Izbie Poselskiej), choć obie partie zawsze wzbraniały się przed formalną współpracą. Jedną z konsekwencji politycznych zaistniałej  sytuacji było powstanie jednopartyjnego rządu mniejszościowego kierowanego przez Zemana. We wspomnianym okresie jego siła polegała nie tylko na charyzmie, ale również na krytyce rządu Klausa (pomogły mu w tym afery finansowe ODS) oraz marketingu politycznym opartym na komunikacji bezpośredniej.

 

Polityczna emerytura Zemana

 

W wyborach w 2002 roku Zeman już nie kandydował, zrezygnował również z funkcji przewodniczącego ČSSD uznając, iż spełnił swój cel, którym było wyprowadzenie państwa z kryzysu ekonomicznego. Jego miejsce zajął Vladimir Špidla. Nadal jednak podtrzymywał wysoką popularność wśród członków partyjnych, dzięki czemu  został desygnowany na kandydata ugrupowania w pośrednich wyborach prezydenckich w 2003 roku. Uzyskał blisko 50% głosów w wewnętrznym referendum wśród socjaldemokratów, pokonując drugiego Jaroslava Bureša dwukrotnie większą liczbą głosów (spośród 25944 głosów na Zemana oddano 12836, zaś na  Bureša zaledwie 6428). Rozpoczął się kolejny, nowy etap w jego życiu: marzenia o prezydenturze. Prezydentem w 2003 roku nie został, gdyż przeciw niemu zagłosowało 27 posłów  ČSSD i już w pierwszej rundzie odpadł. Do dalszej rundy przeszedł przyszły zwycięzca Klaus z ramienia ODS wybrany w Izbie Poselskiej i Jaroslava Moserová z Czwórkoalicji obdarzona zaufaniem większości senatorów.

Później Zeman, słynący z ostrego języka, krytykował swych następców w partii, w szczególności kolejnych przewodniczących rządu po zwycięskich przez socjaldemokratów wyborach: Špidlę, Stanislava Grossa i głównie Jiři Paroubka, co było przyczyną rozstania z  ČSSD po 15 latach współpracy. Od czasu kandydatury na prezydenta Republiki Czeskiej w 2003 roku Zeman rozpoczął marsz ku politycznej emeryturze, dystansując się w tym czasie od działalności partyjnej. Napisał w 2005 roku książkę: „Jak myliłem się w polityce” ogłoszoną bestsellerem roku w kraju przy sprzedaży 135000 egzemplarzy, w której zawarł wspomnienia z upływającej kariery. Kilkanaście miesięcy później wydał kontrowersyjny tytuł: „Wzrost i upadek czeskiej socjaldemokracji”, opisując przyczyny sukcesów i porażek partii, o której pisał: „była najszybciej rozkwitającą europejską partią socjaldemokratyczną w XX wieku”. W 2007 roku odszedł z ČSSD.

 

Powrót do polityki i prezydentura

 

Zeman wrócił do struktur partyjnych w 2009 roku, kiedy założył centrolewicową Partię Praw Obywateli Zemanowcy (SPOZ), będącą alternatywą dla socjaldemokratów. Został jej pierwszym przewodniczącym w 2010 roku, jednakże w wyniku porażki wyborczej kilka miesięcy później i uzyskaniu zaledwie 4,3% głosów (przy 5% klauzuli zaporowej) zrezygnował z pełnienia funkcji, pozostając jedynie honorowym przewodniczącym.

Pomimo klęsk poniesionych w ostatnich latach politycznego życiorysu Zemana, przystąpił on do ostatniej swojej batalii: pierwsze w historii Republiki Czeskiej bezpośrednie wybory prezydenckie w 2013 roku. Jako pierwszy z kandydatów uzyskał obowiązkowe 50000 podpisów pod swoją kandydaturą. Wygrał obie tury. W pierwszej uzyskał 24,2% głosów, zaś w drugiej, w której rywalizował już tylko z popularnym przewodniczącym Tradycja Odpowiedzialność Dobrobyt 09 (TOP 09) Karelem Schwarzenbergiem, osiągnął wynik 54,8% głosów, przechodząc w ten sposób do historii Republiki Czeskiej. Premier Petr Nečas uznał, iż Zeman jest trzecim po Havlu i Klausie najbardziej znaczącym czeskim politykiem, mimo iż jego ODS poparła w drugiej turze jego rywala.

 

Zeman- trzeci prezydent Republiki Czeskiej

 

Zeman jest typowym centrolewicowym politykiem, zwolennikiem progresywnego podatku, bardziej obciążającego bogatych oraz dobra luksusowe. Opowiada się za zwiększeniem roli otwartego społeczeństwo obywatelskiego poprzez bezpośrednie wybory nie tylko na szczeblu głowy państwa, ale i na wszystkich pozostałych, jak również w postaci referendum, między innymi w nierozwiązanej od 1989 roku sprawie restytucji kościelnych. Wyraża również pozytywną opinię na temat legalizacji marihuany w celach leczniczych oraz adopcji dzieci w związkach partnerskich i ochrony słabszych, natomiast obojętne mu jest równouprawnienie w polityce, gdyż liczy się skuteczność bez względu na płeć. Przeciwny jest karze śmierci. W przeszłości Zeman jako działacz ČSSD był zaangażowany w wiele afer korupcyjnych, spośród których najgłośniejsza była tzw. afera bamberska. Dlatego tez łapownictwo jest nie tylko dla niego, ale całego czeskiego środowiska politycznego wyjątkowo trudnym tematem do dyskusji. Zabierając głos w tej sprawie już jako prezydent kraju uznał, iż jedynym rozwiązaniem zapobiegającym takim problemom jest przyjęcie ustawy o wykazywaniu pochodzenia dochodów i majątku oraz możliwości pozbawienia nielegalnego nabytych dóbr materialnych.

Swoją rolę jako prezydenta Republiki Czeskiej wiąże z jedną szczególną wartością: bezstronnego mediatora pomiędzy opozycją i koalicją, a w szczególności między  ČSSD i ODS.

 

W Republice Czeskiej koalicję rządową w kadencji 2010-2014 tworzy ODS, TOP 09 i odłam Spraw Publicznych (VV) w postaci Liberalnych Demokratów (LIDEM). Toczy się spór o lewicowość Zemana i jego stosunek do będących w opozycji socjaldemokratów, z którymi rozstał się w negatywnej atmosferze. Niedawno na zjeździe SPOZ w 2013, której był założycielem, poparł tę partię w walce o miejsca w Izbie Poselskiej w 2014 roku. SPOZ jest nową konkurencją dla ČSSD, jednakże z powodu braku wyraźnych różnic ideowych może mieć problemy z przedostaniem się na scenę partyjną. Jest to jednak świadectwem tego, iż Zeman może dążyć do osłabienia roli swoich byłych współpracowników. Z pewnością również nie jest mu blisko do koalicji zwłaszcza, że ODS poparła w wyborach Schwarzenberga. Poważnym zarzutem wobec Zemana jest to, iż może być kontynuatorem polityki swego poprzednika Klausa. W Republice Czeskiej pozycja prezydenta ma słabe kompetencje, czego konsekwencją jest nazywanie jej symboliczną prezydenturą.

Tagi:

Copyright © 2011 stosunkimiedzynarodowe.pl. Projekt i realizacja: agencja interaktywna netturbina.pl.