W historii Stosunków Międzynarodowych istnieje wiele przykładów lekceważenia i nieprzestrzegania norm międzynarodowego prawa humanitarnego jak również prawa międzynarodowego w kwestii ochrony praw człowieka. Jest to podyktowane przede wszystkim postawą rządów, które ignorują działania organizacji i instytucji międzynarodowych, uzasadniając to ingerencją w sprawy wewnętrzne. Naruszenia powyższych zasad podczas konfliktu często prowadzą do wyniszczającego kryzysu humanitarnego, którego przykładem może być sytuacja w Darfurze, zachodniej prowincji Sudanu. Magdalena Cichuta

Ochrona praw człowieka podczas konfliktu zbrojnego na przykładzie sytuacji w Darfurze (aspekty prawne)

Podczas wojen i konfliktów zbrojnych, obok zasad prawa międzynarodowego, obowiązuje międzynarodowe prawo humanitarne. Ma ono na celu ochronę jednostek niebiorących udziału w walkach, ale reguluje również środki i metody prowadzenia działań wojennych. Zasady międzynarodowego prawa humanitarnego mają zastosowanie we wszystkich rodzajach konfliktów zbrojnych – międzynarodowych, jak również wewnętrznych. Źródłami międzynarodowego prawa humanitarnego są: konwencje międzynarodowe (traktaty) i międzynarodowe prawo zwyczajowe (tworzone poprzez praktykę państw). Wśród dodatkowych źródeł tego prawa znajdują się orzeczenia trybunałów międzynarodowych oraz opinie ekspertów. Do najbardziej znaczących dokumentów zaliczają się: § Konwencja haska z 1907 r.; § Konwencje genewskie z 1949 r.; § Protokoły dodatkowe do Konwencji Genewskich z 1977 r.; § Konwencja haska z 1954 r. Przełomowym krokiem na drodze rozwoju międzynarodowego prawa humanitarnego były konwencje podpisane w Hadze w 1899 i w 1907 r. zawierające postanowienia, które dotyczą ludności cywilnej na obszarach okupowanych. Od początku zeszłego stulecia podjęto liczne prace w celu stworzenia norm prawnych, które stanowiłby ochronę dla poszkodowanych podczas trwania konfliktów zbrojnych o charakterze nie-międzynarodowym. Podczas obrad Konferencji Dyplomatycznej w Genewie w 1949 roku podpisano cztery konwencje, które dotyczyły ochrony ofiar konfliktów zbrojnych (konwencję o polepszaniu losu rannych i chorych w armiach czynnych, konwencję o polepszaniu losu rannych, chorych i rozbitków w wojnie morskiej, konwencję o traktowaniu jeńców wojennych, konwencję o ochronie osób cywilnych podczas wojny). Niezwykle istotny jest art. 3, który został wpisany w wyżej wymienione Konwencje Genewskie. Artykuł ten nakłada obowiązki na państwa będące stronami Konwencji, ale także na podmioty, które nie są ich sygnatariuszami. Artykuł ten, zapewnia przede wszystkim ochronę ofiarom konfliktu zbrojnego, który nie ma charakteru międzynarodowego. Na podstawie powyższego artykułu strony zobowiązane są do ludzkiego traktowania osób niebiorących bezpośrednio udziału w działaniach wojennych lub, które stały się niezdolne do walki na skutek choroby, ran oraz pozbawienia wolności. Wymienione osoby bez względu na rasę, kolor skóry, religię, płeć oraz urodzenie powinny być traktowane w sposób humanitarny. W latach sześćdziesiątych pod patronatem Organizacji Narodów Zjednoczonych i przy współpracy Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża zostały zapoczątkowane prace, których celem było wzmożenie ochrony ludności cywilnej, cywilnych służb medycznych oraz uregulowanie konfliktów o charakterze niemiędzynarodowym. Podpisano dwa Protokoły Dodatkowe (Protokół dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych oraz Protokół dotyczący ochrony ofiar konfliktów zbrojnych niemających charakteru międzynarodowego), które stanowią uzupełnienie postanowień konwencji z 1949 roku:. Przełomem w międzynarodowym uregulowaniu wewnętrznych konfliktów zbrojnych i ochronie ich ofiar był II Protokół Dodatkowy podpisany w 1977 r. Jego zakres w całości poświęcony jest ochronie ofiar niemiędzynarodowych konfliktów zbrojnych. Dokument rozszerza także podstawowe prawa, jakie zostały przyznane ofiarom konfliktów wewnętrznych mocą art. 3 Konwencji Genewskich. Protokół, o którym mowa podkreśla, iż osoby cywilne niebiorące bezpośredniego udziału w działaniach zbrojnych, nie mogą być celem ataków. Dokument zabrania także aktów lub gróźb przemocy mających na celu zastraszenie ludności oraz stosowania wobec niej głodu jako środka walki. Zakazuje również przymusowego przemieszczania ludności cywilnej, chyba, że wymaga tego bezpieczeństwo osób cywilnych lub znaczące względy wojskowe. Ważne miejsce w dziedzinie ochrony praw ludności cywilnej podczas konfliktów zbrojnych stanowią ponadto liczne konwencje i traktaty. W celu poprawy ochrony ludności cywilnej Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych i Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża uchwaliło również szereg rezolucji, które m. in.: zabraniają celować ataki przeciwko ludności cywilnej. Zgodnie z rezolucją nr 2675/XXV z 1970 r. podstawowe prawa człowieka znajdują pełne zastosowanie w sytuacjach konfliktów zbrojnych. Dodatkowo wskazana rezolucja stanowi, iż w czasie prowadzenia operacji wojskowych należy rozróżniać osoby aktywnie uczestniczącymi w działaniach wojskowych od ludności cywilnej, dostarczać pomoc humanitarną oraz chronić ludność przed przymusowymi przesiedleniami. Podczas zbrojnego konfliktu na terenie Darfuru, pomiędzy rządem Sudanu a ruchem rebelianckim, prawa człowieka były łamane regularnie od sierpnia 2002 roku. Do najczęstszych przypadków nadużyć można zaliczyć: powietrzne ataki samolotów rządowych na wioski, ataki na wewnętrznie przesiedlone osoby przebywające w obozach oraz przemoc na tle seksualnym stosowana wobec dziewczyn i kobiet. Według raportów, tworzonych przez organizacje międzynarodowe i pozarządowe, powietrzne ataki na wioski we Wschodnim i Północnym Darfurze były przeprowadzane na skalę masową, bez rozróżnienia na obiekty wojskowe i cywilne. Do 2005 roku całe społeczności, głównie z takich plemion jak Fur, Masalit i Zaghawa, zostały przymusowo wysiedlone z zamieszkałych terenów. Komisja Śledcza Międzynarodowego Trybunału Karnego ( ang. The Office of the Prosecutor) zidentyfikowała liczne przypadki zbrodni objętych jurysdykcją MTK, które były popełniane przez obydwie strony konfliktu: przymusowe przesiedlanie ludności, mordowanie, celowe, bezpośrednie ataki na cywili, gwałty oraz inne formy przemocy seksualnej oraz celowe ataki na personel pomocy humanitarnej. Ponad to rząd w Chartumie nie podjął żadnych kroków w celu ochrony swoich cywili oraz personelu pomocy humanitarnej. Istnieją nawet podejrzenia, iż niektóre sudańskie samoloty rządowe, pod fałszywymi flagami ONZ i UA, używane były do tłumienia rewolty w Darfurze. Władze sudańskie kontynuowały również powietrzne bombardowania wiosek i miast powodując masowe wysiedlenia ludności. Według zasad międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych strony powinny zapewnić wszystkim cywilom podstawowe gwarancje, takie jak: zakaz tortur, zabójstw oraz okrutnego lub innego nieludzkiego traktowania. Atakowanie ludności cywilnej stanowi w szczególności naruszenie Konwencji Genewskich i zalicza się do zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości. Wprowadzane rezolucje ONZ nie przynoszą oczekiwanego efektu, a prawa człowieka łamane są na każdym kroku. Sytuacja w Sudanie, a w szczególności na terenie jego zachodniej prowincji jest także daleka od poprawnej. W największym niebezpieczeństwie są dzieci, które bardzo często zostają zmuszane do zabijania. Kobiety i dziewczynki są ofiarami nieustających napaści seksualnych, a tortury wśród cywili i grup rebelianckich stają się codziennością. Wydaje się, że zawarcie porozumień pokojowych wcale nie prowadzi do zakończenia walk i ustabilizowania sytuacji w regionie. Dopóki rząd w Chartumie nie zastosuje się do międzynarodowych zobowiązań prawnych i nie zaprzestanie ataków na ludność cywilną, sytuacja humanitarna w Darfurze nie ulegnie poprawie.