Polska w czasie siedemdziesięciu lat swego uczestnictwa w strukturach międzynarodowych – w okresie międzywojennym w Lidze Narodów oraz po II wojnie światowej w Organizacji Narodów Zjednoczonych – wniosła ogromny wkład w wypracowanie międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka, w tym również praw dziecka.

Wszystkie podejmowane działania zmierzały do poprawy sytuacji dzieci w świecie, poprzez opracowanie katalogu praw dziecka i systemu ochrony tych praw. Jednocześnie nasz kraj realizuje zobowiązania, jakie wynikają z międzynarodowych umów, konwencji i deklaracji. Stworzony system opieki nad dzieckiem w Polsce ma zapewniać wszystkim dzieciom możliwości rozwoju i wychowania zgodnie z przyjętymi, międzynarodowymi zasadami ochrony praw dziecka. Na forum międzynarodowym Polska była jednym z aktywniejszych i zaangażowanych uczestników w problematykę dziecka, występowała z szeregiem propozycji oraz wniosków i prezentowała własne projekty inicjatyw dotyczących określonego obszaru działania.

Inicjatorem uchwalenia Konwencji Praw Dziecka był rząd Polski, w dniu 7 lutego 1978 roku. Polska przedłożyła Komisji Praw Człowieka NZ projekt konwencji i prosiła o włączenie sprawy opracowania tego dokumentu do porządku dziennego Komisji. Była to – jak dotychczas, najważniejsza inicjatywa naszego kraju w dziedzinie praw człowieka. Ale nie była to inicjatywa jedyna. Także z inicjatywy Polski 15 grudnia 1978 Zgromadzenie Ogólne NZ uchwaliło Deklarację o przygotowaniu społeczeństw do życia w pokoju. Zgłaszając projekt Konwencji Praw Dziecka, rząd wychodził z założenia, że po prawie dwudziestu latach od proklamowania Deklaracji Praw Dziecka nadszedł czas, aby podjąć dalsze i bardziej zdecydowane kroki na rzecz dziecka, uchwalając międzynarodowo wiążący dokument w postaci Konwencji. Strona polska była zdania, że proponowana Konwencja powinna być oparta na Deklaracji Praw Dziecka, ale powinna ona być krokiem naprzód w stosunku do już istniejących międzynarodowych instrumentów promocji i ochrony praw dziecka. Komisja Praw Człowieka zdecydowała traktować prace nad projektem Konwencji jako jedno z jej priorytetowych zadań. Zgromadzenie Ogólne NZ z satysfakcją odnotowało tę inicjatywę Komisji. Rząd Polski, przedstawiając z projektem Konwencji Praw Dziecka, pragnął wykazać, że nasz kraj – wbrew opiniom rozpowszechnionym w niektórych państwach – jest aktywnie zaangażowanym na rzecz promocji i ochrony praw człowieka.

Polska, występując z projektem Konwencji o Prawach Dziecka, pragnęła zainspirować w świecie nowe podejście do dziecka jako podmiotu praw, a nie tylko przedmiotu opieki i ochrony. Dziecko jest osobą posiadającą godność i osobowość właśnie jako dziecko, a nie dlatego, że jest zadatkiem na dorosłego człowieka. Dążono do podkreślenia praw dziecka do normalnego rozwoju fizycznego i umysłowego. Pierwsza koncepcja Konwencji powstała w 1979 r., w Międzynarodowym Roku Dziecka. Konwencja powstała z uwagi na dobro dziecka, a jej celem jest ochrona praw dziecka. „Dzieci mają prawo do szczególnej troski i pomocy” stanowi preambuła Konwencji. Podstawą tego aktu jest przyjęcie, że dzieci mają równe prawa bez względu na płeć, kolor, narodowość, religię lub poglądy polityczne, status majątkowy, niepełnosprawność, cenzus urodzenia lub jakikolwiek inny tego dziecka lub opiekuna prawnego.

Prace nad uzgodnieniem projektu Konwencji w ramach ONZ trwały od 1978 r. do 20 listopada 1989 r., tj. do przyjęcia Konwencji przez Zgromadzenie Ogólne. Toczyły się one w oparciu o projekt przedłożony przez ówczesny rząd, Komisję Praw Człowieka, Radę Gospodarczą i Społeczną Zgromadzenie Ogólne. Delegat Polski był corocznie wybierany przewodniczącym – sprawozdawcą grupy roboczej, która działała w ramach Komisji Praw Człowieka. W grupie tej uzgodniono pełny tekst Konwencji. Wszystkie decyzje były podejmowane w drodze konsensusu. Ta metoda działania zapewnia Konwencji szeroką akceptację w świecie. Ostateczny tekst Konwencji bardzo różni się od pierwotnego polskiego projektu. Jest znacznie bardziej wszechstronny, doskonalszy technicznie i bez porównania bardziej precyzyjny. Jest dziełem wszystkich państw, które aktywnie uczestniczyły w jego wypracowaniu. Wyjątkowo duży wkład wniosły do niego organizacje pozarządowe. Ostateczny tekst Konwencji wiele zawdzięcza też UNICEF, który od połowy lat osiemdziesiątych włączył się z wielkim nakładem energii i środków do prac nad Konwencją.

20 listopada 1989 r. Zgromadzenie Ogólne NZ jednomyślnie uchwaliło Konwencję o Prawach Dziecka. Stała się ona wkrótce w istocie światową konstytucją praw dziecka. James Grant, ówczesny dyrektor wykonawczy UNICEF stwierdził, że „konwencja wysoko uplasowała dzieci na porządku dziennym spraw krajowych i międzynarodowych”. Społeczność międzynarodowa stworzyła twardy fundament dla nowej etyki na rzecz dzieci, etyki, która definiuje dzieci jako jednostki posiadające niezbywalne prawa o nie mniejszej wartości niż prawa dorosłych. Zaś Światowy Szczyt w Sprawach Dzieci, ich przeżycia, ochrony i rozwoju stwierdził między innymi: „dołóżmy starań, aby w możliwie krótkim czasie ratyfikować i wprowadzić w życie Konwencję o Prawach Dziecka”. W przyjętym tego samego dnia Planie Działania w celu realizacji Światowej Deklaracji w Sprawach Dzieci, ich przeżycia, ochrony i rozwoju w latach 90 – tych, stwierdzono między innymi „Troskę społeczności międzynarodowej o dobro dziecko odzwierciedla najlepiej konwencja o prawach dziecka…”. Konwencja ta wyznacza uniwersalne normy prawne ochrony dzieci przed zaniedbaniem, złym traktowaniem i wyzyskiem, gwarantując im jednocześnie podstawowe prawa człowieka, w tym prawo do przeżycia, rozwoju i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym, kulturalnym, wychowawczo – oświatowym, które są niezbędne dla indywidualnego rozwoju i dobra dziecka.

Konwencji o Prawach Dziecka jest wielostronną, uniwersalną umową międzynarodową dotyczącą praw człowieka i podstawowych wolności. Zawiera zrównoważoną listę praw dziecka jako człowieka: jego praw cywilnych, politycznych, ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych. Wychodzi z założenia, że dziecko jest szczególnie narażone na nieszanowanie jego praw. Dlatego „z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną i umysłową wymaga szczególnej opieki i troski, w tym odpowiedniej ochrony prawnej zarówno przed, jak i po urodzeniu”.

Polska podpisała Konwencję we wrześniu 1990 r., a ratyfikowała ją w czerwcu 1991 r. Konwencja nawiązuje do Deklaracji Praw dziecka i przypomina jej wskazania, że „dziecko z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej ochrony prawnej zarówno przed, jak i po urodzeniu”. Zawiera wiele zasadniczych Praw przysługujących dziecku, takich jak, prawo do równości, do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego, do nauki, prawo do godności, do wyznania, wolności sumienia, swobodnego wyrażania myśli, korzystania z dziedzictwa kulturowego, prawo do wypoczynku, do zatrudnienia itp. Zajmuje się także zabezpieczeniem praw dziecka, które weszło w konflikt z prawem, odwołując się w tym zakresie do zaleceń Reguł Minimalnych ONZ dotyczących postępowania z nieletnimi przestępcami.

Konwencja jest umową międzynarodową obliczoną na działanie długofalowe. Ma zdolność ukierunkowywania działań państw, Narodów Zjednoczonych i innych organizacji międzynarodowych, zmierzających do poprawy sytuacji dzieci. Wprowadziła również w życie międzynarodowy mechanizm kontroli przestrzegania konwencji przez państwa–strony.

Każde państwo, które ratyfikowało konwencję, zobowiązało się, że w granicach swojej jurysdykcji będzie respektować i gwarantować prawa zawarte w konwencji wobec każdego dziecka, bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne i inne, pochodzenie narodowe, etniczne lub społeczne, status majątkowy, niepełnosprawność, urodzenie lub jakikolwiek inny status dziecka albo jego rodziców bądź opiekunów. Obowiązkiem państwa jest podejmować wszelkie właściwe działania ustawodawcze, administracyjne oraz inne dla realizacji praw uznawanych w konwencji.