Autor:
Data dodania
Trzecim, obok wojny psychologicznej i presji militarnej, spośród użytych przez Reagana narzędzi w walce z ZSRR była presja ekonomiczna. Zawierała ona kilka elementów, jak m.in. wprowadzenie ograniczeń handlowych i kredytowych, próby zmniejszenia sowieckich przychodów ze sprzedaży gazu i ropy czy wykorzystywanie technologicznego sabotażu.. Plan obejmował również ożywienie amerykańskiej gospodarki i zestawienie jej z gospodarką sowiecką, celem ukazania wyższości mechanizmów wolnorynkowych nad centralnie sterowanymi.
Rewitalizację gospodarki Stanów Zjednoczonych Reagan zamierzał przeprowadzić za pomocą narzędzi wolnorynkowych. Jego strategia z czasem została nazwana reaganomiką. Prezydent dążył do ograniczenia regulacji oraz wydatków publicznych, obniżenia podatków oraz kontroli podaży pieniędzy w celu zatrzymania inflacji. Wszystko to miało stymulować sektor dóbr i usług. Według prezydenta silna, konkurencyjna gospodarka była warunkiem niezbędnym do tego aby wygrać kosztowny wyścig zbrojeń z ZSRR. Ponadto, bogata i liberalna (w europejskim tego słowa znaczeniu) Ameryka miała stanowić kontrast dla zacofanego i biednego ZSRR.
Ocena rezultatów reganomiki pozostaje do dziś sprawą kontrowersyjną i nie jest przedmiotem artykułu. Zasadniczo można stwierdzić, iż polityka ta przyniosła zamierzone efekty, lecz nie na skalę na jaką były planowane. Biorąc pod uwagę podstawowe wskaźniki ekonomiczne w perspektywie czterech lat od rozpoczęcia prezydentury zauważyć można, iż w 1984 bezrobocie i inflacja zaczęły spadać a produkt krajowy brutto wzrósł. Według Williama A. Niskanena Reagan spełnił większość ze swoich głównych założeń, jednakże nie osiągnął oczekiwanego poziomu rezultatów. Niskanen wskazuje, że początkowe wydatki na obronę były wyższe niż zaplanowano, redukcja wydatków federalnych okazała się mniejsza niż zakładano, a wzrost ekonomiczny wolniejszy niż oczekiwany. Niskanen podkreśla umiarkowany sukces zachęt inwestycyjnych oraz procesu deregulacji. Reagan zniósł kontrolę cen gazu, ropy, telewizji kablowej czy transportu morskiego. Można skonstatować, iż polityka ekonomiczna Reagana pozwoliła na prowadzenie wyścigu zbrojeń i ukazanie przepaści pomiędzy gospodarką wolnorynkową i sterowaną.
W ramach przygotowań do ataku na sowiecką gospodarkę Reagan starał się poznać jej stan. Prezydent oprócz zapoznawania się ze szczegółowymi analizami gospodarki ZSRR był również zaopatrywany w materiały dostarczane przez współpracowników CIA, takich jak Ryszard Kukliński. W ten sposób Reagan odwrócił tok myślenia którym kierowano się wcześniej podczas oceny ZSRR. Zamiast znać mocne strony Sowietów, Reagan pragnął widzieć wszystkie ich ułomności. Jedna z nich pojawiła się w toku analiz. Badania ujawniły ogromną zależność ZSRR od zysku w twardej walucie pozyskiwanego ze sprzedaży gazu ziemnego i ropy naftowej. Reagan wraz z doradcami doszedł do wniosku, iż zwiększenie globalnej podaży ropy spowodowałoby nagły spadek jej cen. ZSRR zostałoby pozbawione źródła znaczącej części swych dochodów w twardej walucie.
Dobre stosunki Reagana z królem Arabii Saudyjskiej umożliwiły mu zawarcie tajnego porozumienia o zwiększeniu wydobycia ropy. Od października 1985 do kwietnia 1986 cena za baryłkę ropy spadła z 30 do 10 USD. Obliczenia wykazały, że każdy dolar w spadku ceny powodował po stronie sowieckiej we wspomnianym okresie stratę 500 milionów dolarów dochodów. Nadwyżka handlowa ZSRR z Zachodem z roku 1984 (700 mln USD) zamieniła się w deficyt handlowy o wartości 1,4 miliarda dolarów. Międzynarodowa pozycja ZSRR stała się niestabilna. Zagraniczne banki nie chciały już udzielać Sowietom kredytów.
Drugim sposobem uderzenia w sowiecką zależność od wpływów ze sprzedaży gazu i ropy była próba przeszkodzenia w budowie gazociągu z Syberii do Europy Zachodniej. Na skutek gwałtownego sprzeciwu państw europejskich, które w sowieckiej inwestycji widziały możliwość utworzenia nowych miejsc pracy oraz niższych cen surowców, działania Reagana były utrudnione. Do europejskich obiekcji przyczyniły się również pamięć o kryzysie energetycznym lat 70. oraz obawa przed tworzeniem się bliskowschodnich karteli naftowych, które mogłyby kontrolować ceny gazu i ropy.
Reagan starał się osłabić poparcie dla projektu. Wskazywał alternatywne źródła energii z których Europa mogłaby korzystać. Zaproponował współpracę w poszukiwaniu surowców w Holandii, Norwegii i na Morzu Północnym. Zwracał uwagę na to, iż w przypadku zawarcia energetycznego porozumienia z ZSRR doprowadzi to do uzależnienia Europy od sowieckich dostaw, co Sowieci mogliby wykorzystać w celu szantażowania za pomocą kontroli cen. Reagan używał również argumentów moralnych, iż budowa gazociągu polepszy sytuację ekonomiczną ZSRR i Sowieci wciąż będą w stanie kontrolować okupowaną wschodnią Europę. Jego zabiegi początkowo jednak nie przynosiły pozytywnych efektów.
Reagan przeciwdziałał budowie gazociągu również za pomocą sankcji ekonomicznych i technologicznych. W roku 1981 prezydent zawiesił eksport licencji na produkty hi-techoraz wprowadził embargo na eksport istotnych z sowieckiego punktu widzenia produktów, m.in. urządzeń służących do budowy gazociągu. W 1982 roku Reagan rozszerzył embargo między innymi o urządzenia produkowane poza Stanami, ale licencjonowane przez amerykańskie firmy. W obliczu gwałtownego sprzeciwu Wielkiej Brytanii, kraju sprzymierzonego z USA w walce z komunizmem, 13 listopada 1982 Reagan zniósł te ostatnie sankcje w zamian za zgodę na ograniczenie transferu technologii i przyznawania kredytów przez kraje Europy Zachodniej dla Sowietów.
W efekcie, podczas szczytu G7 w 1983 roku Reagan wraz z przedstawicielami pozostałych członków ugrupowania, osiągnął oficjalny kompromis. Zamiast dwóch linii gazociągu zdecydowano się na budowę jednej. Ponadto Europa Zachodnia zobligowała się do ograniczenia eksportu technologii i kredytów preferencyjnych dla ZSRR. Sowieci winą za wynik tego porozumienia obarczali Reagana. Mieli rację, gdyż jego wpływ na decyzję ostateczną był niepodważalny. Reagan opóźnił budowę gazociągu o dwa lata i zmusił Europę aby zgodziła się tylko na jedną linię. Jego sukces zebrał żniwo. W wyniku podjętych decyzji po 1982 roku ZSRR każdego roku tracił około 10-15 mld USD z całkowitego rocznego przychodu 32 mld w twardej walucie. Dzięki temu Sowieci pozbawieni byli środków na rozwój militariów oraz na subsydiowanie komunizmu w krajach Europy Wschodniej i innych.
Sankcje ekonomiczne i technologiczne, które wprowadził Reagan pod koniec listopada 1982 nie uderzały jedynie w możliwości budowy gazociągu lecz również w potencjał militarny ZSRR. Stany Zjednoczone wprowadziły ograniczenia technologii podwójnego zastosowania (technologie o użyciu pokojowym, które mogą być łatwo przebudowane dla celów wojskowych). Limity dotyczyły nawet podstawowego oprogramowania i części komputerowych. W tym samym roku ustanowione zostały również ograniczenia kredytowe Stanów dla ZSRR..
Ostatnim krokiem w ekonomicznej walce Reagana była operacja Farewell Dossier. Cała sprawa rozpoczęła się w momencie gdy francuski szpieg Wladimir Wietrow w 1981 roku sfotografował 4 tysiące tajnych dokumentów ZSRR dotyczących kradzieży technologii i odkryć naukowych z krajów Zachodu, również ze Stanów. Prezydent Mitterand zdecydował się przekazać te plany administracji Reagana. Podczas analizy fotografii potwierdzono, iż w ZSRR istnieje specjalna Linia X, której celem jest wykradanie amerykańskiej technologii i know- how. Na domiar złego Linia Xodnosiła podówczas sukcesy co oznaczało, że wyścig zbrojeń Reagana jest dalece mniej skuteczny. W styczniu 1982 roku Reagan zgodził się na to, by Linia X była zaopatrywana w wadliwy sprzęt i plany.
Rada Bezpieczeństwa Narodowegoprzygotowała listę technologii, których Sowieci potrzebowali najpilniej. Spreparowane, wadliwe urządzenia i plany zaczęły docierać do ZSRR już w 1982 roku. Transfer obejmował między innymi mikroprocesory, turbiny i plany fabryk. Niektóre z urządzeń były tak zaprojektowane by przejść wstępne testy jakości w ZSRR i nieoczekiwanie przestać działać później. Najbardziej spektakularnym efektem sabotażu był wybuch rurociągu na Syberii.
W celu skoordynowania walki z ZSRR 23 czerwca 1982 Reagan powołał do życia Senior Interdepartmenal Group-International Economic Policy. Ciało to miało być głosem doradczym dla Rady Bezpieczeństwa Narodowego (RBN)w kwestiach, w których polityka zagraniczna i ekonomiczna się zazębiały. Szefowie CIA, RBNi Departamentu Obrony współpracowali, często przedkładając międzynarodową walkę ekonomiczną z ZSRR nad interesy gospodarcze Stanów. Raporty i plany grupy przedkładane były Reaganowi i z nim konsultowane.
Reasumując, reaganowska presja ekonomiczna wywierana na ZSRR i analiza słabości sowieckiej gospodarki dawały oczekiwane rezultaty. Po pierwsze, Sowieci zostali pozbawieni części dochodów z surowców energetycznych, który to zysk był podstawą gospodarki ZSRR. Po drugie, Reagan utrudnił zrekompensowanie tych strat poprzez sankcje, które miały swój wkład w opóźnienie budowy gazociągu oraz w jego finalnie zredukowany potencjał generowania przychodu. Po trzecie, Reagan dobijał sowiecką gospodarkę i możliwości militarne ZSRR poprzez zniesienie preferencyjnych kredytów.
Presja ekonomiczna Reagana przyczyniła się w dużym stopniu do wzrostu społecznych niepokojów i tendencji separatystycznych. Katastrofalna sytuacja ekonomiczna ZSRR w publicznych zestawieniach z dobrze prosperującą gospodarką kapitalistyczną Stanów Zjednoczonych zaowocowała dyskredytacją systemu ekonomicznego ZSRR oraz miała istotny wpływ na upadek totalitarnego reżimu.
Copyright © 2011 stosunkimiedzynarodowe.pl. Projekt i realizacja: agencja interaktywna netturbina.pl.


Wykop
Blip
Sledzik